Àwọn Onímọ̀ Ọrọ̀ Ajé Kìlọ̀: Pípadà Owó Ìrànlọ́wọ́ Epo Lè Ba Ọrọ̀ Ajé Nàìjíríà Jẹ́
Àwọn amòye nínú ètò ìṣúná àti ọrọ̀ ajé ti kìlọ̀ pé ìgbìyànjú láti tún dá owó ìrànlọ́wọ́ epo petirolu padà, ní ọ̀nà èyíkéyìí, kò ní mú àǹfààní tó ṣe pàtàkì wá fún ọrọ̀ ajé Nàìjíríà.
Wọ́n jọ gba pé pípadà sí ètò ìrànlọ́wọ́ epo àtijọ́ lè fa ìdàrú sí ìdúróṣinṣin ọrọ̀ ajé àti ba àwọn àtúnṣe tí orílẹ̀-èdè náà ti ń ṣe jẹ́.
Àwọn amòye náà ṣàpèjúwe èrò láti dá owó ìrànlọ́wọ́ epo padà gẹ́gẹ́ bí ìpinnu tí kò ṣeé gbéṣẹ́ fún àkókò pípẹ́, tí kò lè fara da ìṣòro ọrọ̀ ajé, tí ó sì lè dá ìdàgbàsókè orílẹ̀-èdè dúró.
Ọ̀rọ̀ náà tẹ̀lé ìlérí Igbákejì Ààrẹ tẹ́lẹ̀, Atiku Abubakar, pé tí òun bá di Ààrẹ Nàìjíríà, ìjọba òun yóò tún wo ọ̀rọ̀ owó ìrànlọ́wọ́ epo.
Ààrẹ Bola Ahmed Tinubu ti kéde ìyọkúrò owó ìrànlọ́wọ́ epo petirolu ní ọjọ́ 29 oṣù Karùn-ún ọdún 2023, pẹ̀lú ìlérí pé owó tí ìjọba bá fi pamọ́ yóò jẹ́ fífi sí àwọn iṣẹ́ pàtàkì fún ìdàgbàsókè orílẹ̀-èdè.
Àwọn tí wọ́n sọ èrò wọn lórí ọ̀rọ̀ náà ni Dókítà Ayo Teriba, Ọ̀gbẹ́ni Olatunde Amolegbe, Ọ̀gbẹ́ni David Adonri, Dókítà Uju Ogubunka, Dókítà Samson Galadima Simon, Dókítà Wahab Balogun àti Dókítà Yusha’u Aliyu, lára àwọn mìíràn.
Wọ́n sọ pé ó yẹ kí ìjọba lo owó tí wọ́n fi pamọ́ láti ìyọkúrò owó ìrànlọ́wọ́ epo, pẹ̀lú àwọn owó míì tí àwọn àtúnṣe ìjọba ti mú wá, fún iṣẹ́ amáyédẹrùn, ìrànlọ́wọ́ àwùjọ àti ìtìlẹ́yìn fún àwọn aláìní àti àwọn ènìyàn tí ìṣòro ìgbésí ayé ń kọlù jù lọ.
Teriba: Ọ̀rọ̀ ìṣèlú ju ọrọ̀ ajé lọ
Dókítà Ayo Teriba sọ pé ìmọ̀ràn láti dá owó ìrànlọ́wọ́ epo padà dà bí ọ̀rọ̀ ìṣèlú ju ọ̀rọ̀ ọrọ̀ ajé lọ.
Gẹ́gẹ́ bí ó ti sọ, àwọn olóṣèlú máa ń ṣe àwọn ìlérí tó lè dùn sí etí àwọn olùdìbò, ṣùgbọ́n tí ó lè ṣòro láti mú ṣẹ nígbà tí wọ́n bá wọlé sí ipò.
Ó ní pípadà owó ìrànlọ́wọ́ epo petirolu lè dín ìfẹ́ àwọn olùdókòwò kù, ó sì lè pa ọ̀pọ̀ ilé iṣẹ́ nínú ẹ̀ka epo àti gaasi lára.
Teriba tún ṣàlàyé pé ó ṣe pàtàkì kí iye owó àwọn nǹkan máa fi iye gidi wọn hàn, kí ó lè fa àwọn olùdókòwò inú ilẹ̀ àti ti òkèèrè.
Ó ní ìrànlọ́wọ́ kò gbọdọ̀ jẹ́ fífi iye owó epo dín kù fún gbogbo ènìyàn.
Dípò bẹ́ẹ̀, ó sọ pé ìjọba lè máa darí ìrànlọ́wọ́ sí àwọn ènìyàn tí wọ́n nílò rẹ̀ jù lọ.
“Ìrànlọ́wọ́ yóò wà nígbà gbogbo, ṣùgbọ́n ó ṣe pàtàkì láti ṣe é ní ọ̀nà tó tọ́.”
Ó tọ́ka sí ìtìlẹ́yìn fún ìyípadà ọkọ̀ sí CNG, ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ iná mànàmáná àti ẹ̀kọ́ nípasẹ̀ àwọn ìlànà ìrànlọ́wọ́ àti gbèsè rọrùn.
Amolegbe: Nàìjíríà kò lè fara da ètò náà
Ọ̀gbẹ́ni Olatunde Amolegbe, onímọ̀ nípa ìdókòwò àti ààrẹ tẹ́lẹ̀ fún Chartered Institute of Stockbrokers, sọ pé ó ṣòro láti ronú pé Nàìjíríà yóò tún padà sí ètò ìrànlọ́wọ́ epo àtijọ́.
Ó ní àkọ́kọ́, ìṣúná Nàìjíríà kò ní agbára láti fara da irú ètò bẹ́ẹ̀.
Ó tún sọ pé ní báyìí tí agbára ìṣè epo nílé ti ń pọ̀ sí i, ìbéèrè ni pé ta ni ìjọba yóò máa ṣe ìrànlọ́wọ́ fún?
Gẹ́gẹ́ bí Amolegbe ṣe sọ, pípadà sí ìrànlọ́wọ́ epo lè tún ba ìdúróṣinṣin macroeconomic tí Nàìjíríà ti ṣiṣẹ́ takuntakun láti ṣàṣeyọrí jẹ́.
Ó ní owó tí a yẹ kí a fi kọ́ ojú ọ̀nà, ilé ìwòsàn àti àwọn iṣẹ́ amáyédẹrùn pàtàkì lè tún bẹ̀rẹ̀ sí í lọ sí ìsanwó ìrànlọ́wọ́ epo.
Adonri: Pípadà sí ìrànlọ́wọ́ lè fa àìdúróṣinṣin
Ọ̀gbẹ́ni David Adonri sọ pé pípadà owó ìrànlọ́wọ́ epo kì í ṣe àṣàyàn tó lè dúró fún àkókò pípẹ́.
Ó ní ọrọ̀ ajé Nàìjíríà ti bẹ̀rẹ̀ sí í fara mọ́ iye tuntun ti epo, nítorí náà yíyí àtúnṣe náà padà lè fi hàn pé ìlànà ìjọba kò dúró ṣinṣin.
Gẹ́gẹ́ bí ó ti sọ, èyí lè jẹ́ ewu fún ìdúróṣinṣin ọrọ̀ ajé.
Adonri sọ pé dípò kí Nàìjíríà máa ṣe ìrànlọ́wọ́ fún lílo epo, ó yẹ kí ìjọba wo bí wọ́n ṣe lè ṣe ìtìlẹ́yìn fún ìṣelọpọ àti ìdàgbàsókè ilé iṣẹ́, kí ọrọ̀ pọ̀ sí i, kí iṣẹ́ sì wà fún àwọn aráàlú.
Ó kìlọ̀ pé yíyí àtúnṣe ọrọ̀ ajé padà nítorí àǹfààní ìṣèlú lè ba bí a ṣe ń pín ohun àmúṣọrọ̀ nínú ẹ̀ka ìṣúná àti agbára jẹ́.
Balogun: Ìjọba kò ní owó ọ̀fẹ́
Dókítà Wahab Balogun sọ pé pípadà patapata sí ètò ìrànlọ́wọ́ epo àtijọ́ yóò jẹ́ ìpinnu ọrọ̀ ajé tí kò dára.
Ó rántí pé Nàìjíríà ti ní ìrírí bí owó ìrànlọ́wọ́ epo àti ìrànlọ́wọ́ owó pàṣípààrọ̀ ṣe ń gba ọ̀pọ̀ owó ìjọba ṣáájú àwọn àtúnṣe.
Gẹ́gẹ́ bí ó ti sọ:
“Ìjọba kò ní owó ọ̀fẹ́.”
Ó ṣàlàyé pé gbogbo naira tí ìjọba bá lò láti dín iye owó epo kù jẹ́ owó tí kò ní sí mọ́ fún iṣẹ́ mìíràn, àfi tí ìjọba bá gba owó púpọ̀ sí i, dín ìnáwó míì kù tàbí gba gbèsè.
Ó tún kìlọ̀ pé níwọ̀n bí ìjọba ti ní ẹrù ìsan gbèsè tó pọ̀, gbigba gbèsè pẹ̀lú owó ìwúlò tó ga láti dín iye epo kù lè mú ìtura wá fún ìgbà díẹ̀, ṣùgbọ́n ó lè fi ẹrù ìṣúná tó pọ̀ sí i sílẹ̀ fún ọjọ́ iwájú.
Síbẹ̀, Balogun tẹnumọ́ pé àwọn aráàlú gbọdọ̀ rí àǹfààní gidi nínú owó tí wọ́n fi pamọ́ láti ìyọkúrò owó ìrànlọ́wọ́ epo.
Ó ní ìyọkúrò ìrànlọ́wọ́ epo ti mú ìṣòro bá ọ̀pọ̀ ènìyàn nítorí iye owó ìrìnàjò, oúnjẹ, iṣẹ́ àgbẹ̀ àti ìṣelọpọ ti pọ̀ sí i.
Ó ní àtúnṣe ètò kò yẹ kí a fi ṣèdájọ́ rẹ̀ lórí bí ó ṣe ń mú owó ìjọba pọ̀ nìkan, ṣùgbọ́n lórí bí ó ṣe ń mú ìgbésí ayé àwọn aráàlú sunwọ̀n sí i.
Galadima: Àǹfààní náà yẹ kí ó dé ọ̀dọ̀ àwọn aláìní
Dókítà Samson Galadima Simon rántí pé ọ̀pọ̀ àwọn onímọ̀ ọrọ̀ ajé àti àwọn ilé iṣẹ́ ìṣúná àgbáyé ti ṣètìlẹ́yìn fún ìyọkúrò owó ìrànlọ́wọ́ epo.
Ó ní ìdí ni pé ìjọba ń san apá ńlá nínú iye gidi epo tí àwọn ará Nàìjíríà ń lò.
Ó sọ pé dípò kí wọ́n dá ètò ìrànlọ́wọ́ àtijọ́ padà, ó yẹ kí apá kan nínú àǹfààní tí ìjọba rí láti ìyọkúrò rẹ̀ lọ sí àwọn aráàlú tí wọ́n jẹ́ aláìní jù lọ.
Galadima dábàá pé ìjọba gbọ́dọ̀ ní ètò ìrànlọ́wọ́ àwùjọ tó ṣe kedere, tó sì jẹ́ olóòtọ́, láti mọ àwọn ìdílé tí wọ́n jẹ́ aláìní gan-an àti láti ran wọn lọ́wọ́.
Ó kìlọ̀ pé irú ètò bẹ́ẹ̀ kò gbọdọ̀ di ọ̀nà fún ìfẹ́ ojúrere tàbí pípín owó fún àwọn ènìyàn kan nítorí ìṣèlú.
Ó tún sọ pé ìjọba kò gbọdọ̀ retí pé àwọn àtúnṣe ọjà nìkan yóò mú àǹfààní dé ọ̀dọ̀ gbogbo aráàlú.
Gẹ́gẹ́ bí ó ti sọ, bí àwọn ìṣírò ọrọ̀ ajé bíi ìdàgbàsókè owó ìpamọ́ òkèèrè àti ọjà olú jẹ́ ti ń sunwọ̀n sí i, ọ̀pọ̀ àwọn aráàlú kò ní rí ìyípadà náà nínú ìgbésí ayé wọn ojoojúmọ́.
Ó ní ohun tí àwọn ènìyàn fẹ́ rí ni iye owó oúnjẹ tí ń dín kù àti ìdàgbàsókè gidi nínú àwọn iṣẹ́ amáyédẹrùn.
Aliyu: Ọ̀rọ̀ òfin tún wà nínú rẹ̀
Dókítà Yusha’u Aliyu sọ pé Petroleum Industry Act ti ọdún 2021 ti fi ìlànà òfin kan lélẹ̀ lórí ọ̀rọ̀ ìrànlọ́wọ́ epo.
Ó ní ìgbìyànjú láti dá ètò ìrànlọ́wọ́ àtijọ́ padà yóò nílò ìrònú jinlẹ̀ lórí ọ̀rọ̀ òfin àti ìṣèlú.
Gẹ́gẹ́ bí ó ti sọ, ọ̀rọ̀ náà kò lè jẹ́ ìkéde ìṣèlú nìkan, nítorí ó lè nílò àtúnyẹ̀wò àwọn òfin tó ń ṣàkóso ẹ̀ka epo, pẹ̀lú ipa tí National Assembly lè ní.
Ó tún tọ́ka sí ọ̀rọ̀ iye owó dọ́là, agbára àwọn ilé ìṣè epo Nàìjíríà àti bí Nigerian National Petroleum Company Limited ṣe ń ṣiṣẹ́.
Ogubunka ṣofintoto ìlérí Atiku
Dókítà Uju Ogubunka ṣofintoto ìlérí Atiku Abubakar láti tún dá owó ìrànlọ́wọ́ epo padà.
Ó ní ó yẹ kí ìjọba àti àwọn aráàlú jíròrò bí a ṣe lè lo àǹfààní tó wá láti ìyọkúrò owó ìrànlọ́wọ́ epo láti ran àwọn ènìyàn lọ́wọ́.
Ó sọ pé dípò pípadà sí ètò àtijọ́, ó yẹ kí wọ́n rí i dájú pé àwọn àǹfààní rere tí àtúnṣe náà mú wá dé ọ̀dọ̀ àwọn aráàlú.
Ìparí
Ní ìparí, ọ̀pọ̀ àwọn amòye náà gba pé pípadà sí owó ìrànlọ́wọ́ epo àtijọ́ lè jẹ́ ewu fún ìdúróṣinṣin ọrọ̀ ajé Nàìjíríà.
Wọ́n dábàá pé dípò ìrànlọ́wọ́ iye owó epo fún gbogbo ènìyàn, ìjọba yẹ kí ó lo apá kan nínú owó tí wọ́n fi pamọ́ láti ṣe ìrànlọ́wọ́ tó dojú kọ àwọn aláìní, kí wọ́n sì fi owó tó kù sí iṣẹ́ amáyédẹrùn, ìlera, ẹ̀kọ́, ojú ọ̀nà àti ìṣẹ̀dá iṣẹ́.
Látọwọ́: Iroyin Yoruba TV