Ìjọba Àpapọ̀ Ti Ràn Àwọn Àgbẹ̀ Lọ́wọ́, Ó sì Ti Mú Kí Owo Oúnjẹ Bẹ̀rẹ̀ Sí I Rọrùn
Àwọn ìgbésẹ̀ tí Ìjọba Àpapọ̀ Nàìjíríà ti ń gbé nínú iṣẹ́ àgbẹ̀ ti bẹ̀rẹ̀ sí í mú ìyípadà wá, pẹ̀lú àwọn ìtọ́kasí pé àwọn ohun kan tí àwọn àgbẹ̀ ń lò ti di rọrùn sí i, tí èyí sì ń ran iṣẹ́ àgbẹ̀ àti ìpèsè oúnjẹ lọ́wọ́.
Ọ̀rọ̀ náà wáyé ní àkókò tí ìjọba ń tẹnumọ́ pé fífi owó àti ohun èlò sí iṣẹ́ àgbẹ̀ jẹ́ ọ̀nà pàtàkì láti mú kí ìpèsè oúnjẹ pọ̀ sí i, kí a sì dín iye tí àwọn aráàlú ń san ní ọjà kù.
Ọ̀kan lára àwọn ìgbésẹ̀ tí ìjọba ti gbé ni fífi ajílẹ̀ (fertiliser) sí ọwọ́ àwọn àgbẹ̀ kéékèèké ní àwọn apá orílẹ̀-èdè. Ní oṣù June 2026, ìjọba pín àpò ajílẹ̀ 515,720 káàkiri Nàìjíríà lábẹ́ ètò kan tó pinnu láti dín iye owó ohun èlò iṣẹ́ àgbẹ̀ kù, mú kí àwọn àgbẹ̀ lè rí ajílẹ̀ tó dára, kí èso oko pọ̀ sí i, àti kí ìpèsè oúnjẹ pọ̀ sí i
Nínú ìpínlẹ̀ márùn-ún tó wà ní North-West, àpò ajílẹ̀ tó lé ní 100,800 ni a pín fún àwọn àgbẹ̀ kéékèèké tó tó 25,200 ní Katsina, Kano, Kaduna, Kebbi àti Jigawa. Ètò náà tún ní àwọn ìpínlẹ̀ mìíràn nínú, pẹ̀lú ète láti jẹ́ kí àwọn ohun èlò tó ṣe pàtàkì fún oko dé ọ̀dọ̀ àwọn tó nílò wọn.
Kí Ni Ìrànwọ́ Yìí Túmọ̀ Sí Fún Àwọn Àgbẹ̀?
Nígbà tí iye owó ajílẹ̀, irúgbìn àti àwọn ohun èlò mìíràn bá ga, ó máa ń jẹ́ kí iye owó tí àgbẹ̀ ná láti gbin oko pọ̀ sí i. Nígbà míì, àgbẹ̀ lè dín iye ilẹ̀ tó ń gbin kù nítorí pé kò lè ra ohun tí ó nílò fún gbogbo oko rẹ̀.
Ìjọba ń gbìyànjú láti dín ìṣòro yìí kù nípa fífi àwọn ohun èlò kan sí ọwọ́ àwọn àgbẹ̀ ní iye tí ó rọrùn tàbí nípasẹ̀ àwọn ètò ìrànwọ́. Ète náà ni pé kí àgbẹ̀ lè pọ̀ sí i nínú ohun tí ó ń gbin, kí èso oko pọ̀ sí i, kí ìpèsè oúnjẹ sì lè tẹ̀síwájú.
Gẹ́gẹ́ bí National Agricultural Development Fund ṣe ṣàlàyé, ìpín ajílẹ̀ náà jẹ́ láti dín iye owó iṣelọpọ̀, mú kí àwọn àgbẹ̀ rí ajílẹ̀ tó dára, kí èso oko pọ̀ sí i, kí wọ́n sì lè túbọ̀ pèsè oúnjẹ fún ọjà.
Owo Oúnjẹ Bẹ̀rẹ̀ Sí I Yí Padà
Àwọn ìṣirò àti ìwádìí kan ti tún fi hàn pé iye owó àwọn oúnjẹ pàtàkì kan ti bẹ̀rẹ̀ sí í sọ̀kalẹ̀ ní àwọn àkókò kan.
Ní Abuja, fún àpẹẹrẹ, àwọn oníṣòwò sọ ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 2026 pé owó àwọn ohun oúnjẹ kan ti dín kù. Ọ̀kan lára àwọn oníṣòwò sọ pé àpò ìrẹsì tí wọ́n ń tà fún nǹkan bí N76,000 ṣáájú ti sọ̀kalẹ̀ sí nǹkan bí N55,000. Àwọn olùgbé náà sọ pé ìyípadà náà ti mú ìrànwọ́ wá fún àwọn ìdílé tí iye owó oúnjẹ ti ń fa ìṣòro fún.
Síbẹ̀, ó ṣe pàtàkì láti ṣàlàyé pé kì í ṣe gbogbo oúnjẹ ni owó rẹ̀ ń sọ̀kalẹ̀ ní iye kan náà, àti pé ìyípadà owó oúnjẹ lè yàtọ̀ láti ọjà kan sí òmíràn àti láti ìpínlẹ̀ kan sí òmíràn.
Àwọn onímọ̀ ọrọ̀ ajé ti tún tọ́ka sí àwọn ohun mìíràn tó ń ní ipa lórí iye owó oúnjẹ, bí owó ọkọ̀, iye owó epo, ìṣòro ààbò, iye owó irúgbìn àti ajílẹ̀, àti ìpèsè oúnjẹ fúnra rẹ̀.
Ìṣelọpọ̀ Oko Ń Pọ̀ Sí I
Àwọn ìsọfúnni tó wà lórí iṣẹ́ àgbẹ̀ náà tún fi hàn pé àwọn apá kan nínú iṣẹ́ àgbẹ̀ ti ń rí ìdàgbàsókè.
Àwọn àyẹ̀wò kan ti fi hàn pé ìṣelọpọ̀ àwọn ohun ọ̀gbìn bí ìrẹsì, àgbàdo, sorghum, millet, cowpea, isu àti cassava ti pọ̀ sí i ní àfiwé pẹ̀lú àwọn ọdún tó kọjá. Èyí jẹ́ ohun tí ìjọba ń wo gẹ́gẹ́ bí àpá kan nínú ìsapá láti mú kí Nàìjíríà lè pèsè oúnjẹ tó pọ̀ fún ara rẹ̀.
Ìjọba tún ń dojú kọ́ ọ̀pọ̀ value chains, títí kan ìrẹsì, àgbàdo, alikama, millet, sorghum, yam, cocoa, cowpea, cassava, soybean, cotton, onion, tomato àti oil palm.
Ète rẹ̀ ni pé kí àwọn àgbẹ̀ má ṣe dúró lórí ọ̀nà kan ṣoṣo, kí àwọn ohun tí wọ́n ń gbin sì lè ní ọjà àti ilé-iṣẹ́ tó lè ra wọn fún ìṣètò oúnjẹ àti àwọn ohun èlò mìíràn.
Bank of Agriculture Kópa Nínú Ètò Náà
Ìjọba Àpapọ̀ tún ń lo Bank of Agriculture (BOA) láti mú kí àwọn àgbẹ̀ kéékèèké lè ní àǹfààní sí owó iṣẹ́ tó rọrùn ju tẹ́lẹ̀ lọ.
Ètò Renewed Hope Smallholder Agricultural Financing Programme jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìgbésẹ̀ tí wọ́n gbé kalẹ̀ láti fún àwọn àgbẹ̀ ní àǹfààní sí owó àti ohun èlò tí wọ́n nílò láti mú ìṣelọpọ̀ pọ̀ sí i.
Gẹ́gẹ́ bí BOA ṣe sọ, ètò náà ní ète láti mú ìṣelọpọ̀ ọkà Nàìjíríà pọ̀ sí i, kí a lè lọ láti nǹkan bí 11 million tonnes lọ sí 25 million tonnes lọ́dọọdún. Ìjọba ń retí pé ìdàgbàsókè bẹ́ẹ̀ lè ṣe àǹfààní fún ààbò oúnjẹ àti kí ó tún lè ràn lọ́wọ́ láti dín iye owó oúnjẹ kù.
Ṣùgbọ́n Àwọn Ìpèníjà Ṣì Wà
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ìgbésẹ̀ ìjọba ti mú àwọn àǹfààní kan wá, àwọn ìpèníjà ṣi wà nínú ètò oúnjẹ Nàìjíríà.
Àwọn amòye ti tọ́ka sí àìní ààbò, owó ọkọ̀, àìní ibi ìpamọ́ oúnjẹ, post-harvest losses àti iye owó ohun èlò gẹ́gẹ́ bí àwọn ohun tó lè jẹ́ kí iye owó oúnjẹ máa ga.
Bí àgbẹ̀ bá ní èso púpọ̀ ṣùgbọ́n kò sí ibi tó dáa láti pamọ́ sí, apá kan lè bàjẹ́ kí ó tó dé ọjà. Bákan náà, bí owó ọkọ̀ bá ga, owó tí oníṣòwò máa ná láti gbe oúnjẹ láti oko lọ sí ọjà lè wọ inú iye tí oníbàárà yóò san.
Ìwádìí kan tún fi hàn pé bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ìdíwọ̀n àti ìrànwọ́ ìjọba ti ran owó oúnjẹ kan lọ́wọ́ láti sọ̀kalẹ̀, àwọn ìṣòro ìpèsè àti logistics ṣi lè jẹ́ kí iye owó oúnjẹ ga.
Ìrètí Fún Àwọn Aráàlú
Ìjọba Àpapọ̀ ń retí pé bí ìṣelọpọ̀ inú Nàìjíríà ṣe ń pọ̀ sí i, ìgbẹ́kẹ̀lé orílẹ̀-èdè lórí oúnjẹ tí a ń kó wọlé yóò dín kù.
Bí àwọn àgbẹ̀ bá lè rí irúgbìn, ajílẹ̀, owó àti ohun èlò tó yẹ ní àkókò tó yẹ, wọ́n lè pọ̀ sí i nínú iṣẹ́ wọn. Bí ìṣelọpọ̀ bá sì pọ̀, ìpèsè oúnjẹ lè pọ̀ sí i, èyí sì lè ran ọjà lọ́wọ́ láti ní oúnjẹ tó pọ̀.
Ṣùgbọ́n àwọn amòye tún ń kìlọ̀ pé owó oúnjẹ tó sọ̀kalẹ̀ kò túmọ̀ sí pé gbogbo ìṣòro iye owó ti parí. Food inflation àti àwọn ìṣòro ọrọ̀ ajé míì ṣi ń kan àwọn ìdílé, nítorí náà a nílò ìsapá tó tẹ̀síwájú nínú iṣelọpọ̀, ìpamọ́, ọkọ̀, ààbò àti ọjà.
Ní ìparí, àwọn ìgbésẹ̀ ìjọba nínú iṣẹ́ àgbẹ̀ ti bẹ̀rẹ̀ sí í fún àwọn àgbẹ̀ àti àwọn oníbàárà ní àwọn àǹfààní kan. Ìpín ajílẹ̀, ìrànwọ́ owó, ètò Bank of Agriculture àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ lórí àwọn ọ̀nà ìṣelọpọ̀ jẹ́ apá kan nínú ìsapá láti mú kí àgbẹ̀ lè ṣiṣẹ́ rọrùn, ìṣelọpọ̀ oúnjẹ pọ̀ sí i, àti iye owó oúnjẹ di ohun tí àwọn aráàlú lè fara da.
Ohun tó kù ni pé kí àwọn ètò wọ̀nyí máa dé ọ̀dọ̀ àwọn àgbẹ̀ tó nílò wọn gan-an, kí ìrànwọ́ náà má bà a lọ́wọ́, kí a sì tún dojú kọ́ àwọn ìṣòro ààbò àti logistics tó lè dín àǹfààní àwọn ìgbésẹ̀ náà kù.