Òfin Àgbáyé àti Ìbéèrè Ìsanpadà Owó Ìlékúrò: Ọ̀ràn Nàìjíríà àti Ghana Pẹ̀lú South Africa
Ọ̀ràn ìlékúrò àwọn aṣikiri àti ẹni tí ó yẹ kó ru owó iṣẹ́ ìlékúrò wọn ti di koko ìjíròrò tó ń fa àfiyèsí láàárín Nàìjíríà, Ghana àti South Africa.
Ìbéèrè pàtàkì tó wà níwájú àwọn orílẹ̀-èdè wọ̀nyí ni pé: nígbà tí South Africa bá lé tàbí ràn àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè mìíràn lọ́wọ́ láti padà sí ilé wọn, ṣé àwọn orílẹ̀-èdè tí wọ́n ti wá gbọ́dọ̀ sanpadà fún owó tí South Africa ná?
Ọ̀ràn náà ti di ohun tó ju ìṣòro ìṣíkiri lasan lọ. Ó ti kan ìbáṣepọ̀ orílẹ̀-èdè, ìlànà òfin, ẹ̀tọ́ àwọn aṣikiri àti ojúṣe tí orílẹ̀-èdè kọ̀ọ̀kan ní sí àwọn ọmọ ìlú rẹ̀ tó wà ní ilẹ̀ òkèèrè.
South Africa ti ń ṣe ìgbésẹ̀ lágbára lódì sí àwọn ènìyàn tí ìjọba sọ pé wọ́n wà ní orílẹ̀-èdè náà láìní ìwé tàbí àṣẹ ìgbé tó pé. Ìjọba náà ti kó àwọn ènìyàn lọ sí àwọn ibi ìṣètò ìpadàsílé, nígbà tí àwọn míì sì ti padà sí orílẹ̀-èdè wọn nípasẹ̀ ìlékúrò tàbí ìpadàsílé pẹ̀lú ìfọwọ́sowọ́pọ̀ àwọn ìjọba wọn.
Owó ìlékúrò náà ti di ìṣòro ńlá
Gẹ́gẹ́ bí àwọn ìjọba àti ìgbìmọ̀ aṣòfin ní South Africa ṣe ṣàlàyé, iṣẹ́ ìlékúrò àti ìpadàsílé àwọn aṣikiri ti ná owó púpọ̀ ju bó ṣe rọrùn fún ìjọba láti ru. Owó náà kan ọkọ̀ ìrìnàjò, àwọn bọ́ọ̀sì, ibi ìdádúró fún ìgbà díẹ̀, iṣẹ́ ààbò àti owó iṣẹ́ àwọn òṣìṣẹ́.
Ìgbìmọ̀ tó ń bójú tó ọ̀rọ̀ Home Affairs ní Ilé Aṣòfin South Africa sọ pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ owó ni wọ́n ti ná lórí iṣẹ́ yìí, tí ìjọba sì ń wo bí àwọn orílẹ̀-èdè tí ọmọ ìlú wọn kan ṣe lè kópa nínú rírù díẹ̀ lára ìnáwó náà.
Èyí ló mú kí ìbéèrè náà dide pé: Ṣé Nàìjíríà, Ghana àti àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn ní ojúṣe láti sanpadà fún South Africa?
Ìyàtọ̀ tó wà láàárín ìlékúrò àti ìpadàsílé
Ó ṣe pàtàkì láti mọ̀ pé gbogbo ẹni tó padà kúrò ní South Africa kì í ṣe ẹni tí wọ́n lé lọ́nà ìlékúrò.
Ìlékúrò jẹ́ ìgbà tí ìjọba bá lo òfin láti mú ẹni tí kì í ṣe ọmọ ìlú rẹ̀ kúrò ní orílẹ̀-èdè náà.
Ìpadàsílé, ní ọwọ́ kejì, lè jẹ́ ìgbà tí orílẹ̀-èdè ẹni náà, tàbí ẹni náà fúnra rẹ̀, bá ṣètò láti padà sí ilé.
Ìjọba South Africa ti sọ pé àwọn orílẹ̀-èdè kan, pẹ̀lú Nàìjíríà àti Ghana, ti kópa nínú ìsapá láti mú àwọn ọmọ ìlú wọn padà sílé. Gẹ́gẹ́ bí ìjọba náà ṣe ṣàlàyé, nínú àwọn ọ̀ràn ìpadàsílé tó jẹ́ pé orílẹ̀-èdè kan ló béèrè fún ìrànlọ́wọ́ láti kó àwọn ọmọ ìlú rẹ̀ padà, orílẹ̀-èdè náà lè jẹ́ ẹni tó ru apá pàtàkì nínú owó ìrìnàjò àti ètò ìpadàsílé.
Ṣé òfin àgbáyé fi dandan mú Nàìjíríà tàbí Ghana láti san owó náà?
Èyí ni ibi tí ọ̀ràn náà ti di ohun tó ní ìjìnlẹ̀.
Gẹ́gẹ́ bí ìtúpalẹ̀ lórí ọ̀ràn náà, kò hàn pé òfin àgbáyé kan wà tó fi dandan mú gbogbo orílẹ̀-èdè láti sanpadà fún owó tí orílẹ̀-èdè mìíràn ná lórí ìlékúrò àwọn ọmọ ìlú rẹ̀. Irú ìsanwó bẹ́ẹ̀ lè dale lórí àdéhùn pàtó, ìfọwọ́sowọ́pọ̀ láàárín àwọn ìjọba, tàbí ìlànà ìpadàsílé tí àwọn orílẹ̀-èdè tó kan ti fọwọ́ sí tẹ́lẹ̀.
Ní ìtumọ̀ rẹ̀, kò rọrùn láti sọ pé South Africa lè fi dandan lé Nàìjíríà tàbí Ghana láti san gbogbo owó ìlékúrò náà, bí kò bá sí àdéhùn tó dájú tó fi ojúṣe irú ìsanwó bẹ́ẹ̀ lé wọn lórí.
Ṣùgbọ́n South Africa, ní ọwọ́ tirẹ̀, ti ń tẹnumọ́ pé ìṣòro náà ti di ẹrù ńlá fún ìnáwó ìjọba, àti pé kò yẹ kí àwọn ará South Africa nìkan máa ru gbogbo owó tó jẹ mọ́ ìpadàsílé àti ìlékúrò ẹgbẹẹgbẹ̀rún àwọn ènìyàn.
Nàìjíríà àti Ghana nínú ọ̀ràn ìpadàsílé
Ìjọba South Africa ti jẹ́rìí sí i pé Nàìjíríà àti Ghana jẹ́ lára àwọn orílẹ̀-èdè tó ti ṣiṣẹ́ láti mú àwọn ọmọ ìlú wọn kan padà sílé láàárín ìsapá tuntun lórí ìṣíkiri. Ìjọba náà sọ pé àwọn ìlànà wọ̀nyí yẹ kí wọ́n máa tẹ̀lé òfin, ààbò àti ìbáṣepọ̀ tó dára láàárín àwọn orílẹ̀-èdè.
Ní báyìí, ọ̀ràn ìnáwó ti mú kí ìjíròrò tuntun bẹ̀rẹ̀ lórí bóyá àwọn ìjọba Áfíríkà yẹ kí wọ́n máa ní ètò pàtó fún bí wọ́n ṣe máa pín ojúṣe owó ìpadàsílé àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè wọn.
Ìṣíkiri àti ìbágbépọ̀ Áfíríkà
Ọ̀ràn yìí tún ń mú ìbéèrè tó lágbára wá nípa ìbágbépọ̀ àwọn orílẹ̀-èdè ilẹ̀ Áfíríkà.
South Africa jẹ́ ọ̀kan lára àwọn orílẹ̀-èdè tó ní ọrọ̀ ajé tó lágbára jù lọ ní Áfíríkà, èyí tó jẹ́ pé fún ọ̀pọ̀ ọdún, àwọn ènìyàn láti Nàìjíríà, Ghana, Zimbabwe, Malawi, Mozambique àti àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn ti máa ń lọ síbẹ̀ láti wá iṣẹ́ àti ìgbésí ayé tó dára sí i.
Ṣùgbọ́n bí ìṣòro aláìníṣẹ́, ìdíyelé ìgbésí ayé àti ìbànújẹ̀ àwọn aráàlú ṣe ń pọ̀ sí i, ọ̀rọ̀ àwọn aṣikiri ti di koko ìṣèlú àti ìjíròrò ńlá ní South Africa. Àwọn ìgbésẹ̀ lòdì sí ìṣíkiri tí kò bófin mu ti mú kí ẹgbẹẹgbẹ̀rún ènìyàn padà sí orílẹ̀-èdè wọn, nípasẹ̀ ìlékúrò àti ìpadàsílé.
Ẹ̀tọ́ ènìyàn náà ṣe pàtàkì
Bí South Africa ṣe ní ẹ̀tọ́ láti mú òfin ìṣíkiri rẹ̀ ṣiṣẹ́ àti láti pinnu ẹni tó ní àṣẹ láti gbé nínú orílẹ̀-èdè náà, àwọn ìgbésẹ̀ náà gbọ́dọ̀ tún bọ̀wọ̀ fún ẹ̀tọ́ àti ìyì ènìyàn.
Ọ̀pọ̀ ènìyàn ti pe fún ìjọba àwọn orílẹ̀-èdè tó kan láti rí i pé gbogbo ìlànà ìpadàsílé àti ìlékúrò ni wọ́n ṣe ní ọ̀nà tó tẹ̀lé òfin, tó ní ààbò, tí kò sì fi ẹ̀mí tàbí ẹ̀tọ́ àwọn ènìyàn sínú ewu.
Ìjọba South Africa fúnra rẹ̀ ti tẹnumọ́ pé ìṣòro ìṣíkiri jẹ́ ọ̀rọ̀ tó nílò ìfọwọ́sowọ́pọ̀ láàárín àwọn orílẹ̀-èdè Áfíríkà, kì í ṣe ìṣòro tí orílẹ̀-èdè kan lè yanju fúnra rẹ̀ nìkan.
Kí ni ọjọ́ iwájú ọ̀ràn náà?
Ní báyìí, ìbéèrè pàtàkì náà ṣi dúró:
Ṣé Nàìjíríà àti Ghana yóò gba láti san apá kan nínú owó tí South Africa ná lórí ìpadàsílé tàbí ìlékúrò àwọn ọmọ ìlú wọn?
Tàbí ṣé àwọn orílẹ̀-èdè wọ̀nyí yóò sọ pé ìlékúrò jẹ́ ìpinnu ìjọba South Africa, nítorí náà, South Africa fúnra rẹ̀ ló yẹ kó ru owó tó bá jẹ mọ́ ìmúlò ìpinnu náà?
Ohun tó dájú ni pé ọ̀ràn yìí lè mú kí àwọn orílẹ̀-èdè Áfíríkà bẹ̀rẹ̀ ìjíròrò jinlẹ̀ lórí bí a ṣe lè ṣètò ìlànà tó mọ́ nípa ìpadàsílé, ìlékúrò, owó ìrìnàjò àti ojúṣe orílẹ̀-èdè kọ̀ọ̀kan sí àwọn ọmọ ìlú wọn.
Bí ìjíròrò náà ṣe ń lọ, Nàìjíríà, Ghana àti South Africa yóò ní láti wá ọ̀nà tí yóò darapọ̀ ìmúlò òfin, ìbáṣepọ̀ orílẹ̀-èdè, ẹ̀tọ́ ènìyàn àti ìdájọ́ nínú ọ̀ràn ìnáwó.
Ní ìkẹyìn, ọ̀ràn náà kò kan owó nìkan. Ó tún jẹ́ ìdánwò fún ìbágbépọ̀ Áfíríkà àti bí àwọn orílẹ̀-èdè ṣe lè ṣiṣẹ́ pọ̀ láti yanju ìṣòro ìṣíkiri ní ọ̀nà tó bọ̀wọ̀ fún òfin, tó dáàbò bo ààlà, tí ó sì tún ṣọ́ ìyì gbogbo ènìyàn.