Tinubu Pe Àjọ́ AU Lọ́wọ́ Láti Gbé Ìgbésẹ̀ Lórí Ìkọlù Àìfẹ́ Àlejò Ní South Africa

Ààrẹ Nàìjíríà, Bola Ahmed Tinubu, ti ké sí African Union (AU) láti ṣe ìgbésẹ̀ kánkán lórí àwọn ìkọlù àti ìwà ìkórìíra tí àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè mìíràn ń dojú kọ́ ní South Africa.

Ààrẹ Tinubu gbé ọ̀rọ̀ náà kalẹ̀ ní 21st Extraordinary Session of the Assembly of the African Union, tó wáyé ní Luanda, Angola, ní ọjọ́ Sunday. Ààrẹ kò lọ sí ìpàdé náà fúnra rẹ̀; Igbákejì Ààrẹ, Kashim Shettima, ló dúró fún un, tó sì fi èrò àti ìbéèrè Nàìjíríà hàn sí àwọn aṣáájú orílẹ̀-èdè Africa.

Ọ̀rọ̀ tí Tinubu gbé kalẹ̀ dá lórí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí wọ́n ti ń ṣẹlẹ̀ lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan ní South Africa, níbi tí àwọn ọmọ Africa láti orílẹ̀-èdè mìíràn ti máa ń dojú kọ́ ìkórìíra, ìhalẹ̀, ìkọlù àti àwọn ìṣe tí wọ́n ń pè ní xenophobia àti Afrophobia.

Tinubu Fẹ́ Kí AU Gbé Ọ̀rọ̀ Náà Kalẹ̀ Fún Ìjíròrò

Ààrẹ Tinubu béèrè pé kí ọ̀rọ̀ ìkọlù àwọn àlejò ní South Africa di apá kan nínú ètò ìjíròrò 40th Ordinary Session of the AU Assembly, tí a ṣètò fún January 2027.

Ìbéèrè yìí túmọ̀ sí pé Nàìjíríà fẹ́ kí ọ̀rọ̀ náà kọjá ààlà ìbáṣepọ̀ orílẹ̀-èdè méjì, kí ó sì di ọ̀rọ̀ tí gbogbo àwọn orílẹ̀-èdè Africa yóò jíròrò pọ̀.

Tinubu sọ pé bí South Africa ṣe ní ẹ̀tọ́ gẹ́gẹ́ bí orílẹ̀-èdè láti ṣàkóso ìṣíkiri àti láti mú àwọn òfin ìwọlé àti ìgbé-ayé rẹ̀ ṣiṣẹ́, ìkọlù sí àwọn ènìyàn nítorí ibi tí wọ́n ti wá kò yẹ kí ó jẹ́ ohun tí a máa fọwọ́ sí.

Nàìjíríà Mọ̀ Ẹ̀tọ́ South Africa Lórí Ìṣíkiri

Nínú ọ̀rọ̀ rẹ̀, Tinubu kò kọ́ ẹ̀tọ́ South Africa láti mú àwọn òfin ìṣíkiri rẹ̀ ṣiṣẹ́.

Dípò bẹ́ẹ̀, ó fi ìyàtọ̀ sílẹ̀ láàárín mímú òfin ìṣíkiri ṣiṣẹ́ àti ìkọlù sí àwọn ènìyàn nítorí pé wọ́n jẹ́ àlejò.

Gẹ́gẹ́ bí ìsọfúnni náà ṣe fi hàn, Nàìjíríà mọ̀ pé South Africa jẹ́ orílẹ̀-èdè aláṣẹ, ó sì ní ẹ̀tọ́ láti pinnu bí àwọn àlejò ṣe máa wọ orílẹ̀-èdè náà àti bí wọ́n ṣe máa tẹ̀lé òfin rẹ̀.

Ṣùgbọ́n Tinubu tẹnumọ́ pé ìkọlù sí àwọn ọmọ Africa àti àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè mìíràn lè ba ìṣọ̀kan Africa, ìṣọ̀kan àwọn orílẹ̀-èdè àti àlàáfíà jẹ́.

Kí Ni Xenophobia àti Afrophobia?

Xenophobia túmọ̀ sí ìkórìíra, ìbẹ̀rù tàbí ìwà ìkórìíra sí àwọn àlejò tàbí àwọn ènìyàn tí wọ́n wá láti orílẹ̀-èdè mìíràn.

Ní South Africa, ọ̀rọ̀ náà ti di kókó ìjíròrò fún ọ̀pọ̀ ọdún nítorí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí àwọn ọmọ Africa láti àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn ti dojú kọ́.

Afrophobia sì ń tọ́ka sí ìkórìíra tàbí ìwà ìkórìíra tí a ń ṣe sí àwọn ọmọ Africa mìíràn, pàápàá àwọn tí wọ́n jẹ́ aṣíkiri láti orílẹ̀-èdè Africa mìíràn.

Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ irú èyí lè kan ìkọlù ara, jíjà tàbí bàjẹ́ ohun-ìní, ìhalẹ̀, àti pípa àwọn ènìyàn kúrò ní àwọn ibi tí wọ́n ń gbé tàbí tí wọ́n ń ṣe iṣẹ́.

Ọ̀rọ̀ Náà Ti Nípa Pẹ̀lú Nàìjíríà Ṣáájú

Ìbáṣepọ̀ láàárín Nàìjíríà àti South Africa jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìbáṣepọ̀ pàtàkì jù lọ ní Africa.

Àwọn orílẹ̀-èdè méjèèjì jẹ́ agbára ọrọ̀ ajé àti ìṣèlú pàtàkì lórí continent, ṣùgbọ́n àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ ìkọlù sí àwọn ọmọ Nàìjíríà àti àwọn ọmọ Africa mìíràn ní South Africa ti máa ń fa ìdààmú láàárín àwọn orílẹ̀-èdè méjèèjì.

Nàìjíríà ti máa ń fi àníyàn rẹ̀ hàn nígbà tí àwọn ọmọ orílẹ̀-èdè rẹ̀ bá dojú kọ́ ìpalára ní South Africa.

Ìpinnu Tinubu láti gbé ọ̀rọ̀ náà lọ sí AU jẹ́ ìgbésẹ̀ tuntun láti jẹ́ kí àwọn aṣáájú Africa jíròrò rẹ̀ ní ipele continental.

Tinubu Pe Fún Ìfọwọ́sowọ́pọ̀ Dípò Ìforígbárí

Ààrẹ tún tẹnumọ́ pé dialogue, preventive diplomacy àti collective action ṣe pàtàkì láti dènà ìṣòro kí ó tó di ìjà ńlá.

Ìtumọ̀ èyí ni pé àwọn orílẹ̀-èdè Africa kò yẹ kí wọ́n máa dúró títí ìkọlù bá ṣẹlẹ̀ kí wọ́n tó bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe ìgbésẹ̀.

Dípò bẹ́ẹ̀, wọ́n yẹ kí wọ́n ní àwọn ọ̀nà tí wọ́n máa ń lò láti rí i pé ìjà tàbí ìkórìíra tó lè yọrí sí ìpalára ni wọ́n ń dènà ṣáájú.

Tinubu fẹ́ kí AU túbọ̀ lágbára nínú iṣẹ́ ìdènà ìforígbárí àti ìbáṣepọ̀ láàárín àwọn orílẹ̀-èdè.

Ààrẹ Tún Sọ̀rọ̀ Lórí Ààbò Africa

Yàtọ̀ sí ọ̀rọ̀ xenophobia ní South Africa, Tinubu tún sọ̀rọ̀ nípa àwọn ìṣòro ààbò tó ń dojú kọ́ Africa.

Ó ṣètìlẹ́yìn fún Luanda Action Plan gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà kan tí AU lè gbà mú ìdènà ìforígbárí àti ìdáhùn sí àwọn ìṣòro ààbò lórí continent lágbára sí i.

Tinubu sọ pé dídènà ìforígbárí máa ń din owó àti ìpalára kù ju bí a ṣe máa ń dúró títí ìjà bá bẹ̀rẹ̀ kí a tó gbìyànjú láti dá a dúró.

Ó tún kìlọ̀ pé bí Africa bá ń gbẹ́kẹ̀lé àwọn agbára òkèèrè jù, ó lè dín agbára àwọn ilé-iṣẹ́ Africa àti ìlànà African ownership kù.

Ó Kìlọ̀ Lórí Àwọn Agbára Òkèèrè Nínú Ìjà Africa

Tinubu tún sọ pé lílo àwọn ọmọ ogun ilẹ̀ òkèèrè, mercenaries àti àwọn ilé iṣẹ́ ààbò aládàáni nínú àwọn ìforígbárí Africa lè jẹ́ ìṣòro fún agbára AU láti yanju àwọn ìṣòro inú continent fúnra rẹ̀.

Ó pè àwọn orílẹ̀-èdè Africa láti túbọ̀ gbẹ́kẹ̀lé àwọn ọ̀nà tí wọ́n dá sílẹ̀ fúnra wọn, kí àwọn ìṣòro Africa lè rí ojútùú láti inú Africa.

Ó tún pè fún ìfọwọ́sowọ́pọ̀ tó lágbára láàárín àwọn orílẹ̀-èdè tó ń ṣe àti ta ohun ìjà àti àwọn orílẹ̀-èdè Africa, kí ohun ìjà àti ohun ìjà ológun má bà a yí padà sí ọwọ́ àwọn ẹgbẹ́ apanilaya àti àwọn ẹgbẹ́ aláìjọba tó ń ṣe ìwà ipá.

Nàìjíríà Fẹ́ Kí AU Túbọ̀ Lágbára

Tinubu tún tọ́ka sí i pé AU ti ní àwọn ọ̀nà àti ilé-iṣẹ́ tó lè ran Africa lọ́wọ́ láti dènà àti yanju ìforígbárí.

Ṣùgbọ́n ó ní àìgbẹ́kẹ̀lé láàárín àwọn orílẹ̀-èdè àti àìṣàkóso tó péye nínú lílo àwọn ètò náà lè dín àǹfààní wọn kù.

Nítorí náà, ó pè fún ìfọwọ́sowọ́pọ̀ tó pọ̀ sí i àti ìgbésẹ̀ tó dá lórí ohun tí àwọn orílẹ̀-èdè ti pinnu pọ̀.

Nàìjíríà tún ṣètìlẹ́yìn fún owó tó máa ń wọlé sí AU peace operations lọ́nà tó péye àti tó lè jẹ́ àsọtẹ́lẹ̀, kí àjọ náà lè ní agbára tó péye láti dáhùn sí àwọn ìṣòro ààbò.

Kí Ni Ìbéèrè Nàìjíríà Yóò Túmọ̀ Sí?

Bí AU bá fi ọ̀rọ̀ xenophobia sí agenda ìpàdé January 2027, àwọn aṣáájú orílẹ̀-èdè Africa yóò ní àyè láti jíròrò àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tó ń ṣẹlẹ̀, àwọn ohun tó ń fa wọn àti bí a ṣe lè dín wọn kù.

Ó tún lè jẹ́ àǹfààní fún àwọn orílẹ̀-èdè láti gbé àwọn ìlànà kan kalẹ̀ láti dáàbò bo àwọn ọmọ Africa tí wọ́n ń gbé ní àwọn orílẹ̀-èdè Africa mìíràn.

Ọ̀rọ̀ náà ṣe pàtàkì pàápàá nítorí pé ìṣíkiri láàárín àwọn orílẹ̀-èdè Africa ti pọ̀ sí i, pẹ̀lú àwọn ènìyàn tí ń lọ sí àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn fún iṣẹ́, ẹ̀kọ́, ìṣòwò tàbí àwọn àǹfààní mìíràn.

Tinubu Pe Fún Africa Tó Ní Ìṣọ̀kan

Ní ìparí ọ̀rọ̀ rẹ̀, Tinubu pe àwọn aṣáájú Africa láti tún ìfarabalẹ̀ wọn sí solidarity, cooperation àti shared responsibility ṣe.

Ó sọ pé àwọn ìṣòro Africa yẹ kí àwọn ọmọ Africa máa ṣiṣẹ́ pọ̀ láti yanju, dípò kí orílẹ̀-èdè kọ̀ọ̀kan máa dojú kọ́ wọn lọ́tọ̀.

Fún Nàìjíríà, ọ̀rọ̀ ìkọlù sí àwọn àlejò ní South Africa jẹ́ ọ̀rọ̀ tó kọjá ìṣòro àwọn aṣíkiri nìkan. Ó kan bí Africa ṣe fẹ́ kí àwọn orílẹ̀-èdè rẹ̀ máa gbé pọ̀, bí àwọn ènìyàn ṣe máa rìn láàárín continent àti bí ìṣọ̀kan Africa ṣe máa lágbára.

Ní báyìí, ìbéèrè Nàìjíríà ni pé kí African Union má ṣe jẹ́ kí ọ̀rọ̀ náà kọjá lọ láìsí ìgbésẹ̀. Nàìjíríà fẹ́ kí a gbé e kalẹ̀ ní ìpàdé AU tó ń bọ̀ ní January 2027, kí àwọn aṣáájú Africa lè jíròrò rẹ̀, kí wọ́n sì wá àwọn ọ̀nà tó yẹ láti dènà ìkọlù xenophobic àti Afrophobic ní gbogbo continent.

Ìṣẹ̀lẹ̀ náà tún fi hàn pé bí Africa ṣe ń gbìyànjú láti kọ́ continent tó ní ìṣọ̀kan àti àlàáfíà, ààbò àti ìyì àwọn ọmọ Africa—láìka orílẹ̀-èdè tí wọ́n ti wá sí—jẹ́ ọ̀rọ̀ tí àwọn aṣáájú kò yẹ kí wọ́n foju kọ́.